Op zoek naar een film waar je met je favoriete schoonmoeder heen kan ?  Eén ding is zeker: sleur haar niet mee naar “Martyrs”. Tenzij ze kickt op of vapeurkes krijgt van een geruchtmakende horrorprent die door de Franse filmkeuring initieel een 18+ kwotering meekreeg. Om de zoveel tijd is er wel eens een film die de grenzen van het fatsoen danig wil herschikken. De Fransen maken daar graag een sport van: in de jaren zeventig tastten ze de grenzen van seksuele uitspattingen af met schandaalklassiekers als “Les Valseuses”, recentelijk zijn het vooral gewelddadige films (“Irreversibile”, “A L’Interieur”) die voor de controverses zorgen.
Filmfreak nestelde zich in de schaduw van de Brusselse Rue Des Bouchers (een qua naam toepasselijke locatie, zo bleek) voor de kennismaking met “Martyrs”. De film opent met korrelige archiefbeelden van de tienjarige Lucie die ontsnapt uit een verlaten slachthuis. Het meisje werd er lange tijd vastgehouden en systematisch mishandelt, evenwel niet seksueel misbruikt. Iedereen staat voor een raadsel, en van de daders ontbreekt elk spoor. Lucie wordt geplaatst in een weeshuis, waar ze bevriend raakt met leeftijdsgenote Anna.

Ettelijke jaren later. We zien een op het eerste zich normaal gezin (vader, moeder, zoon, dochter) aan de ontbijttafel. De bel gaat, en er staat een jonge vrouw met een geweer voor de deur. Koelbloedig vermoordt ze de inwoners van het huis. Blijkt dat de vrouw Lucie is, en dat ze gelooft dat de man en de vrouw degene waren die haar destijds folterden. Even later vervoegt Anna haar door nachtmerries geplaagde en aan zelfverminking overgeleverde vriendin in het huis. Anna besluit om de sporen van de slachtpartij uit te wissen, en moet toezien hoe de daad geen redemptie brengt voor Lucie, die met haar innerlijke demonen in de clinch blijft liggen. Wanneer Anna in de kelder van het huis een uitgemergeld meisje ontdekt, weet ze in elk geval zeker dat Lucie het bij het rechte eind had. Vraag blijft echter of ze het nog kan verder vertellen. Het huis krijgt immers bezoek van een nieuwe groep folteraars, en Anna ontdekt lijfelijk waarom en hoe Lucie en de anderen systematisch werden mishandeld…

Regisseur/scenarist Pascal Laugier levert met “Martyrs” een film af die niet geschikt is voor genrevreemde vogels. Ook al waren wij (als zelfverklaarde genrehabitués) niet echt van ons melk, toch valt niet te loochenen dat dit een harde film is. Door een slimme scenario-opbouw maakt Laugier trouwens niet snel duidelijk waar hij met “Martyrs” heen wil, en het tweede deel verschilt dan ook merkelijk van toon dan het eerste. Bovendien ziet het er ook allemaal verdomd realistisch uit. Waar Lucio Fulci in zijn sadistische hoogdagen niet kon verbloemen dat zijn splattereffecten fake waren, zijn er hier nog nauwelijks valse noten te bespeuren bij het uit elkaar gerukte mensenvlees. Op zich zijn de lichamelijke verminkingen in “Hostel” gruwelijker dan die in “Martyrs”, maar Roth verpakte het entertainend en ging bewust over de top. Laugier stopt nauwelijks entertainment in de prent en toont de vaak geschifte en wrede kantjes van de menselijke psyche. Opgewonden zal je dus geenszins raken van “Martyrs”.

Voor een film die al vanaf dag 1 als schandaalfilm werd beschouwd, is dit qua 'in your face'-gruwel eigenlijk nog aan de tamme kant. De scènes waarin Laugier toch de bloedkraan opentrekt niet te na gesproken. Er is een ongemakkelijk zittende scène met een hamer en een hersenpan, en de scène met de spijkers in het hoofd laat de hele “Saw”-reeks een poepje ruiken. Toch zijn er heel wat momenten waarop je verwacht dat het bloed van de muren stroomt, maar waarop je niets te zien krijgt. Of toch minstens een vorm van mishandeling die je niet meteen verwacht. De finale is zelfs sacraal te noemen. Of ronduit walgelijk, het hangt er natuurlijk van af hoe je de aan Clive Barker schatplichtige ontknoping van “Martyrs” bekijkt. Opvallend is wel dat de gruwelijke daad aan het eind zich zo goed als volledig buiten beeld afspeelt, wat bewijst dat Laugier geen pure exploitatiefilm wou maken.

Blijft de vraag of Laugier het uitgangspunt (het hoe en waarom van de martelpartijen) echt meent, of dat hij het gewoon aangrijpt als excuus om toch maar ongezouten de grenzen van het genre af te tasten. In het tweede deel glijdt de film even af naar zelfparodie (de oude akela die verklaart hoe de vork in de steel zit is moeilijk au sérieux te nemen) en in het eerste kwartier speelt Laugier even met de verwachtingen van het genre om al snel duidelijk te maken dat hij het publiek in het ootje heeft genomen daar er in de scène in kwestie helemaal geen geweld te bespeuren valt. Of Laugier dit enkel maar in die scène doet of dat hij het eigenlijk de hele film ongemerkt doet, is fijn voer voor het nodige gediscussieer achteraf. De film quoteren is trouwens ook niet makkelijk: “Martyrs” laat zich niet zomaar afvoeren als horrorpulp, maar langs de andere kant voelt het allemaal ook wat te onevenwichtig en niet waterdicht genoeg aan om het als een meesterwerk in het genre te omarmen. Misschien toch maar best twee literflessen wijwater meenemen als je naar de grootstad afzakt om “Martrys” mee te pikken. Of, gezien het thema, misschien toch maar beter niet. Een ding is zeker: denk je van jezelf dat je een gevoelige jonge vrouw bent en merk je plots een in het zwart geklede vrouw in een kast van een mercedes: doe wel, zie niet om en pak je biezen.