Are you not entertained? Een prangende vraag, eerder gesteld door Maximus Decimus Meridius, André Rieu en Pierke Pierlala. Odysseus zou zich moeiteloos in dit rijtje kunnen voegen, ware het niet dat hij gevangen zit in een existentiële crisis, gevoed door een posttraumatische stressstoornis en geheugenverlies.

Christopher Nolan schuift in zijn bijna drie uur durende adaptatie van Homeros' achtste-eeuwse heldendicht de tragiek nadrukkelijk naar voren. Daarbij bespaart hij niet op het mythologisch schouwspel: een cycloop, bloeddorstige reuzen, een heks, zeemonsters … allemaal passeren ze de revue. Toch draait The Odyssey in essentie om menselijke terreur, getuige de nadruk die Nolan legt op de politieke intriges die tijdens Odysseus’ afwezigheid rond eigen huis en haard woekeren. Twintig jaar blijft Odysseus weg van zijn geliefde Penelope. Eerst tien jaar om te vechten in de Trojaanse oorlog, daarna nog eens tien jaar om terug thuis te geraken over wel heel woelige wateren. In die tijd groeit zijn zoon Telemachus uit tot een waardige strijder, die zelfs eigenhandig op zoek gaat naar zijn verdwenen vader.

Nolan kan zich intussen vrijwel alles permitteren in een carrière waarin hij zowel de koele precisie van Stanley Kubrick als de emotionele grandeur van Steven Spielberg lijkt na te streven. Inclusief een budget van ruim tweehonderdvijftig miljoen dollar verkrijgen voor een continentoverstijgende adaptatie van een tekst die waarschijnlijk enkel nog bij belezen geschiedenisliefhebbers in de bovenste schuif ligt. Hoewel delen van het epos tot het collectieve bewustzijn behoren, kreeg het geheel nog geen volwaardige Hollywoodadaptatie. Voor Nolan een van de redenen om er werk van te maken. Een interesse voor hellenisme had hij altijd al: vooraleer Wolfgang Petersen zich over de regie van het uit 2004 stammende Troy ontfermde was hij als potentieel regisseur aan die prent verbonden. En hij vond in de brontekst zowaar ook heel wat favoriete dada’s terug, zoals de invloed van tijd op schuld, boete en menselijk falen.

The Odyssey ademt epiek uit elke porie. Nolan houdt je drie uur lang bij de les met een uit het gedicht geleende non-lineaire structuur, tegelijk weelderige en intimistische praal die overgaat in introspectieve mijmeringen, een praktische aanpak die CGI tot een minimum beperkt … de kans dat je geëntertaind raakt is bijzonder hoog, zeker op het grote scherm. Het hoeft daarom niet eens op IMAX-formaat te zijn, zelfs al draaide Nolan zijn film in volle nerdmodus volledig met 70 mm IMAX-camera’s.

Wat niet wil zeggen dat het een feilloze prent is. Dramaturgisch raakt het evenwicht meermaals zoek in een film die de neiging heeft soms te snel en soms te traag te gaan. En lang niet alle scènes halen de emotionele intensiteit die Nolan voor ogen had. Dit ligt deels aan de uiteenlopende acteerstijlen: Matt Damon maakt van Odysseus een overtuigend getormenteerde held, Tom Holland voelt te eigentijds als Telemachus, Robert Pattinson mag ongegeneerd schmieren als slechterik Antinous, Anne Hathaway geeft Penelope een broze intensiteit, John Leguizamo is sereen als Odysseus’ huisknecht Eumaeus. En dan zijn er nog heel wat bekende gezichten die opduiken in al dan niet substantiële bijrollen zoals Charlize Theron als de nimf Calypso die Odysseus zeven jaar vasthoudt op haar lotusbloemeneiland. Die durft.

Nolan legt moderne en persoonlijke accenten terwijl hij tegelijkertijd trouw blijft aan de brontekst. Uiteraard moest hij namen en gebeurtenissen schrappen om het allemaal behapbaar te houden, en hier en daar ging hij leentjebuur spelen. Wat soms ook van moeten was, daar de list met het paard van Troje - hier een van de meest tot de verbeelding sprekende scènes - niet in Odýsseia werd beschreven, maar wel in Vergilius’ Illiad. Het heeft weinig tot geen zin om deze film te beoordelen op historische of letterkundige punctualiteit. Wel op die van cinematografische souplesse en spektakelwaarde, en daar is weinig mis mee.

Een hartverscheurend meesterwerk is dit niet, maar Nolan is altijd al meer Kubrick dan Spielberg geweest. Dus dat The Odyssey je soms een beetje koud zal laten, hoeft niet te verbazen. Dat Nolan tegelijk volwaardige evenementcinema aflevert zal dat ook niet doen. Finaal is dit een schouwspel waarin zowel de hoogte- als laagtepunten in gelijke mate fascineren. Zelfs zonder neus voor Zeus.